KAĞIZMANLI HALK OZANLARI

Kağızman, Kars ilçeleri arasında insanları duygulandıran doğal yapısıyla,yeşil dağlarıyla,meyveli bağlarıyla,şarıl şarıl akan dereleri ve Aras Nehriyle bağrında büyüttüğü insanlara ilham kaynağı olarak bir çok Halk Ozanları'nın yetişmesine vesile olmuştur.
Kağızman, Ozanların piri, Kopuz/Sazın yapıcısı olan Dede Korkut'u, Köroğlu'nu, bir dönem ilçeye bağlı topraklarda doğmuş olan Nefi'yi ağırlamış, Vaizi'yi, Kasapoğlu'nu,
Esmani'yi, Cevlani'yi, Firgani'yi ve diğer ozanlarımızı bağrında büyütmüştür. Bu gelenek günümüzde bile canlı olarak yaşatılmaktadır.

KASAPOĞLU

18 ile 19. yüzyıllar arasında yaşadığı sanılmaktadır. Camuşlu köyü "Temi Kutlu"diye bilinen eski yerleşim yerinde yaşadıkları bilinmektedir. Anlatılan bir hikâyede Aladağ eteğindeki yatırda ki Sinan Baba ve Tem-Kutlu'daki Âşık Ahmet ile beraber üç kardeştirler.
Kasapoğlu ve Acizi mahlasıyla şiirler yazmıştır. Az sayıda şiiri günümüze ulaşan Kasapoğlu'nun "Hekim" adlı divanı pek ünlüdür. Kendine özgü bir makamla okunmaktadır.

HEKİM

Aziz Allah'ı seversen açma yaramı hekim
Benim yaram merhem sevmez olma harami hekim
Ne sen sağaldabilirsin ne ben dertten kurtulam
Ağ ile kapa üstünü gizle yaramı hekim

Çağır gelsin Eflatun'u Lokman ile beraber
Yarsın benim şu bağrımı görsün hele neler var
Yürek yâre ciğer pare sinem üzre sadhezar
Diş ingilder dihan kusar derdi veremi hekim

Sanma pirim ihtiyarım Eyüpler hanesiyim
Ehli tabip işte benim yetimler anasıyım
Bana derler KASAPOĞLU hicri gam binasıyım
Aslı huya rast gelmişim kesti çaremi hekim


AŞIK YUSUF SEZAİ

Ünlü Aşık Yusuf Sezai 1858 yılında Kağızman'ın Toprakkale Mahallesinde doğmuştur. Devrinin güçlü aşıklarındandır. Başta Narmanlı Sümmani olmak üzere çevrenin kuvvetli aşıklarıylı karşılaşmıştır. Hıfzı'ya da ustalık yapan Sezai'nin ailesi "Aşıklı" soyadını almıştır. Yusuf Sezai 1938 yılında Kağızman'da vefat etmiş, Toprakkale mezarlığına defnedilmiştir. Sezai, "Ülfetin" adında bir halk hikayesi de dizmiştir.

Kağızman Koşması

Ezel bahar yaz ayları gelince
Çekilir yaylaya elin Kağızman
Her nebadat izin olur yetişir
Açılır bağlarda gülün Kağızman

Ne hoş olur Haziran'ın üçünde
Ötüşür İshak'lar leylin içinde
Yüksek otağlarda hinzan içinde
Eser bad-ı saba yelin kağızman

Der SEZAİ gelir şeydalar sesi
Dağıtır efkarı gamı gussası
Malaça Nenezil Ahmethalfesi
Damlar ağaçlardan balın Kağızman


CEMAL HOCA

1882 yılında Camuşlu köyünde doğmuştur. Babası Abdullah Efendi, anası Şerife Hanım'dır. Asıl adı İsmail Turan olup, mahlası Cemal Hoca'dır. Küçük yaşta medreseye gitmiş, Arapça öğrenmiş, Kuran-ı Kerim okumuştur. Cemal Hoca hem aşıklık geleneğini sürdürmüş hem de ölünceye kadar köyünde imamlık yapmıştır. Şiirlerinin bir kısmı Metin Turan tarafından "Can İçindedir Canan"adıyla kitaplaştırmış, 1957 yılında köyünde vefat etmiştir.

Yine Bahar Geldi

Yine bahar geldi bülbül ötecek
Ya nidem sinemi zar yaraladı
Lale sümbül mor menevşe bitecek
Hayıf bu dağları kar yaraladı

Tıfıldan aşk bana oldu armağan
Bu nasıl armağan ah ile figan
Derunum doludur dert ile hicran
Kalbimin başını pir yaraladı

Vefasız yar ile gezdiğim zaman
Viran dereleri almıştı duman
O tarihten gönlüm olmaz şaduman
Ezdi bu bağrımı zor yaraladı

Zarardan dönmezem kâr vurdu
Ser verir sır vermem ar vurdu beni
Bir pınar başında mar vardu beni
Deldi bu sinemi yar yaraladı

Dilinden bırakmaz zikr-i hüdayı
Dostları verir mi iş bu sevdayı
Sorsalar kim vurdu Cemal Hoca'yı
Kendini bilmeyen tor yaraladı


KAĞIZMANLI HIFZI

1893 yılının Ocak ayında Kağızman'ın ilk kurulduğu yer olan Toprakkale mahallesinde doğmuştur. Ocak ayının miladi karşılığı olarak kendisine Receb adı verilmiştir. 9 yaşında Kuran-ı Kerim'i ezberleyerek hıfzeden Recep şiirlerinde Hıfzı mahlasını kullunmıştır. 1918 yılının 19 Nisan'ında Ermeniler tarafından şehit edilen Hıfzı'nın mezarı şehitliktedir.

SEFİL BAYKUŞ

Sefil baykuş ne gezersin bu yerde
Yok mudur vatanın ellerin hanı
Küsmüş müsün selamımı almadın
Şeyda bülbül şirin dillerin hanı

Ecel tuzağını açamaz mısın
Açıp da içinden kaçamaz mısın
Azat eyleseler uçamaz mısın
Kırık mı kanadın kolların hanı

Bir kuzu koyundan ayrı ki durdu
Yemez mi dağların kuş ile kurdu
Katardan ayrıldın şahan mı vurdu
Turnam teleklerin tellerin hanı

Aç mısın yok mudur ekmeğin aşın
Odan ne karanlık yok mu ataşın
Hanıdır güveğin hanı yoldaşın
Hani kapın bacan yolların hani

Kara yerde mor menekşe biter mi
Yaz baharda İshak kuşlar öter mi
Bahçede alışan çölde yatar mı
Uyan garip bülbül güllerin hani

Bunda yorgan döşek yastık var mıdır
Bu geniş dünyada yerin dar mıdır
Dalın tahta duvar önün yar mıdır
Yeşilbaşlı sonam göllerin hani

Dolanırdın sol u sağlarımızda
Körpe maral idin dağlarımızda
Taze fidan idin bağlarımızda
Felek mi budadı dalların hani

Düğününde acı şerbet içildi
Gelinlik esbabın dar mı biçildi
İlikle düğmeni göksün açıldı
N'oldu kemer beste bellerin hani

Alışmış kaşların var mı kınası
Alayıdı o gözlerin binası
Kocaldın mı on beş yılın sonası
Yok mudur takatin halların hani

Emmim kızı aç kapıyı gireyim
Hasta mısın halın hatrın sorayım
Susuz değil misin bir su vereyim
Çaylarda çalkanan sellerin hani

Civan da canına böyle kıyar mı
Hasta başın taş yastığa koyar mı
Ergen kıza beyaz bezler uyar mı
Al giy allı balam şalların hani

Her gelip geçtikçe selam vereyim
Nişangâh taşına yüzüm süreyim
Kaldır nikabını yüzün göreyim
Ne çok saralmışsın alların hani

Yatarsan gaflette gamsız kaygusuz
Nenni balam nenni kalma uykusuz
Hem garip hem çıplak hem aç hem susuz
Felek fukarası malların hani

Daha seyrangâha çıkamaz mısın
Çıkıp ta bağlara bakamaz mısın
Kaldırsam ayağı kalkamaz mısın
Ver bana tutayım ellerin hani

Sen de HIFZI gibi tezden uyandın
Uyandın da taş yastığa dayandın
Aslı Hanım gibi kavruldun yandın
Yeller mi savurdu küllerin hani


(Ziyade Cevap Veriyor)

Emmimzade küsmemişim ben senden
Ölüm lal eyledi dillerim yoktur
Eydi kametimi büktü belimi
Kalkamam ayağa hallarım yoktur

Ecel tuzağını açamaz oldum
Açıp da içinden kaçamaz oldum
Azat eylediler uçamaz oldum
Kırılmış kanadım kollarım yoktur

Ben kuzuydum ayırdılar sürümden
Dağlar kan ağladı ah u zarımdan
Şahan vurdu şol kanayan yerimden
Döküldü teleğim tellerim yoktur

Zehir eylediler ekmeğim aşım
Tütmüyor dumanım sönmüş ataşım
Ne bir güveğim var ne de yoldaşım
Yoktur kapım bacam yollarım yoktur

Haber edin ishak kuşlar geçende
Selam söylen her turnalar uçanda
Ak kırmızı sarı güller açanda
Yollayın bana da güllerim yoktur

Sine bağrım hasretinen nar oldu
Dalım tahta duvar önüm yar oldu
Bu geniş dünyada yerim dar oldu
Konup da yüzemem göllerim yoktur

Sağ iken gezerdim sol u sağlarda
Dolaşırdım maral gibi dağlarda
Bara düşmüş fidan idim bağlarda
Felek çok budadı dallarım yoktur

Düğünümde acı şerbet içildi
Gelinlik esbabım darca biçildi
Bedenimde çok yaralar açıldı
Kemer bağlayacak bellerim yoktur

Ala kaşlarımın kınası solmuş
Ala gözlerime topraklar dolmuş
Sararmış gül benzim safiran olmuş
Solmuş al yanağım hâllarım yoktur

Haber edin kuşlar çeksin yasımı
Yuva yapsın püskülümü fesimi
Koymadılar doldurayım tasımı
Havuzdan ayrıldım sellerim yoktur

Ben gelende bizim eller yaz idi
Ettiğimiz cilve idi naz idi
Çeyiz düzemedim ömrüm az idi
Göçtüm gömlek ile şallarım yoktur

Anam beni bir kuş etti uçurdu
Durma dedi bağlarından göçürdü
Kahpe felek bizi çarktan geçirdi
Yaslıyım yeşilim allarım yoktur

Yaren yoldaş beni düşlerde görsün
Görenlerde halım hatırım sorsun
Yoldan gelip geçen fatiha versin
Felek dilencisi mallarım yoktur

Hasta düştüm seyrangâha çıkamam
Çıkıp yârin yollarına bakamam
Kaldırsan da ben ayağı kalkamam
Uzatacak nazik ellerim yoktur

Ben de HIFZI gibi tezden uyandım
Uyandım da taş yastığa dayandım
Aslı Hanım gibi kavruldum yandım
Sam yeli savurdu küllerim yoktur


LAÇIN ALADAĞLI

1918 yılında Camuşlu köyünde dünyaya geldi, babası Ali anası Sultan'dır. Soyadı Kurt olup Laçin Aladağlı mahlasıyla şiir yazmıştır. 1980 yılında Oluklu köyünde vefat eden Aşık Laçin ustanın oğlu İsmail aladağlı da bu geleneği sürdürenlerdendir.

Çekilir Gider

İlkbahar yetişir kadem basınca
Sular boz bulanık çekilir gider
Cemaline aşık olmuş ezelce
Derin derelerden bükülür gider

Dilim tutmaz nasıl vasfedem halın
Lezzeti olmaz mı petekte balın
Boyu uzun beli ince güzelin
Zülüfü yanağa dökülür gider

LAÇİN bir kimsede talih olmasa
Şad olupta bu dünyada gülmese
Bir yiğit ki sevdiğini almasa
Genç ömrü temelden sökülür gider